W dzielnicy Poremba w Zabrzu stoi kościół, który od pierwszego wejrzenia wyróżnia się spośród śląskich świątyń. Drewniany kościół św. Jadwigi Śląskiej zbudowany w latach 1928-1929 ma formę dwunastobocznego graniastosłupa z czterema wieżami – architekturę rzadko spotykaną w katolickich świątyniach regionu. To efekt nietypowych okoliczności budowy i przemyślanej decyzji, która pozwoliła stworzyć budowlę wpisaną dziś do rejestru zabytków.
Kościół powstał z konkretnej potrzeby. Po I wojnie światowej dzielnica Poremba rozrosła się do ponad 5 tysięcy katolików, dla których najbliższa parafia św. Franciszka w centrum Zabrza była zbyt odległa. Inicjatorem budowy nowej świątyni został proboszcz tej parafii, ksiądz Józef Bennek.
- unikalna drewniana architektura
- zaskakujący dwunastoboczny plan
- bogate wnętrze z rzeźbami
- historia związana z górnictwem
- bliskość do natury i spokoju
Dlaczego drewno zamiast cegły
Decyzja o drewnianej konstrukcji nie była kwestią oszczędności ani estetyki. W latach 20. XX wieku tereny Poremby były już dotknięte szkodami górniczymi – murowany kościół pękałby i wymagał ciągłych remontów. Drewno okazało się rozwiązaniem praktycznym, elastycznym wobec ruchów terenu.
Pierwszą łopatę wbito 16 maja 1928 roku. Projektantem i kierownikiem budowy był Karl Kattentidt, budowniczy rejencyjny. Fundatorami świątyni były Kuria Biskupia we Wrocławiu, Państwowy Zespół Kopalń oraz Górnośląski Zakład Koksowniczy – typowe dla regionu górniczego połączenie wsparcia kościelnego i przemysłowego.
Zaledwie rok i trzy miesiące później, 25 sierpnia 1929 roku, ksiądz Józef Bennek dokonał poświęcenia kościoła. Konsekracji świątyni dokonał biskup sufragan Walenty Wojciech w 1930 roku. W 1937 roku lokalię podniesiono do rangi kuracji, a po wojnie – do parafii.
Architektura która zaskakuje
Dwunastoboczny plan z czterema otaczającymi wieżami nadaje kościołowi formę przypominającą raczej protestanckie świątynie z lat 30. niż tradycyjne katolickie budowle Śląska. Ta nietypowość to jeden z głównych powodów, dla których warto zajrzeć do środka.
Bryła budynku jest zwarta i harmonijjna. Drewniana konstrukcja nie oznacza prostoty – świątynia ma swoją okazałość, choć inną niż neogotyckie kościoły z czerwonej cegły, które dominują w regionie.
Kościół św. Jadwigi w Zabrzu jest jednym z nielicznych drewnianych kościołów katolickich na Górnym Śląsku, zbudowanych w międzywojniu specjalnie ze względu na szkody górnicze.
Co zobaczysz w środku
Wnętrze kościoła powstawało stopniowo przez lata 30. W okresie 1930-1941 wykonano ławki, konfesjonały, klęczniki oraz dwie drewniane figury do bocznych ołtarzy: Serca Pana Jezusa i Matki Bożej Niepokalanie Poczętej.
Główny ołtarz zasługuje na szczególną uwagę. Znajdują się w nim dwie płaskorzeźby przedstawiające św. Jadwigę Śląską – jedną budującą kościół, drugą rozdającą chleb ubogim. Nad tabernakulum widnieją rzeźby aniołów adorujących Najświętszy Sakrament. To wyraźne nawiązanie do patronki świątyni, księżnej wrocławskiej i patronki Śląska.
Obok kościoła stoi posąg św. Jadwigi z wyrytą po łacinie prośbą o wstawiennictwo. To element składający się na całość miejsca, które od początku miało być nie tylko budowlą, ale centrum życia religijnego rozrastającej się dzielnicy.
Historia parafii i życie wspólnoty
Pierwszym proboszczem został ksiądz Paweł Janik, który przybył do Zabrza 23 lutego 1930 roku. Parafia liczyła wtedy około 5000 wiernych. Dziś mieszka tu nieco więcej – około 6500 osób.
Parafia prowadzi księgi chrztów i ślubów od 1930 roku, zgonów od 1947. To żywa wspólnota z bogatą historią, która przetrwała wojnę i czasy PRL-u, zachowując ciągłość działania.
Odpust parafialny wypada w niedzielę po 16 października – święcie św. Jadwigi Śląskiej. To najważniejszy dzień w roku dla lokalnej społeczności.
W kościele odprawiana jest msza w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego – tradycyjna msza trydencka, odprawiana w niedziele o godzinie 18.00.
Dla kogo to miejsce
Kościół zainteresuje przede wszystkim miłośników nietypowej architektury sakralnej i drewnianego budownictwa. To nie jest monumentalna katedra ani słynne sanktuarium – raczej ciekawa realizacja architektoniczna z okresu międzywojennego, warta zobaczenia podczas zwiedzania Zabrza.
Dla osób interesujących się historią Górnego Śląska i wpływem przemysłu na życie religijne regionu kościół stanowi doskonały przykład adaptacji do warunków górniczych. Drewniana konstrukcja to odpowiedź na konkretny problem techniczny, nie fanaberia.
Osoby uczęszczające na msze w formie nadzwyczajnej znajdą tu jedną z niewielu możliwości w regionie. Parafia jest aktywna, regularnie organizuje koncerty i wydarzenia kulturalne.
Informacje praktyczne – jak dotrzeć i zwiedzić
Kościół znajduje się przy ulicy Wolności 504 w Zabrzu, w dzielnicy Poremba. To stosunkowo łatwy dojazd z centrum miasta – można dojechać komunikacją miejską lub samochodem. Parking znajduje się w okolicy.
Godziny otwarcia: Kościół jest otwarty w czasie mszy świętych i nabożeństw. W dni powszednie msze odprawiane są o godzinie 7.00 i 18.00. W niedziele i święta harmonogram jest rozbudowany – msze od 7.30 do 20.00, w tym wigilia Dnia Pańskiego w sobotę o 18.00.
Wstęp: Wstęp do kościoła jest bezpłatny. To czynna świątynia, więc warto zachować odpowiedni szacunek podczas zwiedzania, szczególnie w czasie nabożeństw.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne obejrzenie kościoła wystarczy 20-30 minut. Jeśli ktoś chce uczestniczyć we mszy lub dłużej pobyć w środku, warto zaplanować godzinę.
Kontakt: Parafia prowadzi stronę internetową jadwiga.zabrze.pl, gdzie można znaleźć aktualne informacje o wydarzeniach i intencjach mszalnych. Telefon kontaktowy: 32 271 46 77.
W soboty przed wieczorną mszą, od godziny 17.00, odbywa się adoracja Najświętszego Sakramentu i możliwość spowiedzi – dla zainteresowanych to dodatkowa okazja, by zobaczyć kościół w klimacie modlitwy.
Zabrze ma kilka ciekawych zabytków sakralnych, ale drewniany kościół św. Jadwigi wyróżnia się formą i historią. To miejsce warte krótkiego objazdu, szczególnie dla osób zwiedzających Szlak Zabytków Techniki lub inne atrakcje górniczego regionu.