Suchogórski Labirynt Skalny to miejsce, gdzie dawne wyrobiska górnicze zamieniły się w jeden z ciekawszych zakątków przyrodniczych na Górnym Śląsku. Wąwozy, strome grzędy skalne i pagórki tworzą tu nietypową rzeźbę terenu, która powstała przez wieki wydobywania dolomitu i rud metali. Dziś ten niewielki obszar na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór chroni się jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy o powierzchni około 20 hektarów.
- niepowtarzalny krajobraz górniczych wyrobisk
- szlaki turystyczne z metalowymi schodami
- najwyższy punkt Bytomia – Sucha Góra
- unikalna flora i fauna
- relikty geodezyjnej historii regionu
Śląskie wyrobiska z 240-milionową historią geologiczną
Skały, które widać w labiryncie, to wapienie i dolomity z okresu środkowego triasu – mają więc około 240 milionów lat. W ich wnętrzu kryły się rudy metali: galena z domieszką srebra, galmany cynkowe czy limonity żelazne. Ludzie wydobywali tu surowce od średniowiecza – najstarsze ślady górnictwa pochodzą z XIII wieku, choć niektóre źródła wspominają nawet o XII stuleciu.
Obecny kształt terenu to jednak efekt znacznie nowszej działalności. Od 1890 roku do początku XX wieku funkcjonowała tu odkrywkowa kopalnia żelaziaka brunatnego i dolomitu. Tam gdzie wcześniej rozciągały się pola orne, powstały głębokie wykopy, wąwozy i strome grzbiety. Po zakończeniu eksploatacji natura powoli odzyskiwała swoje prawa – dziś większość terenu porasta las grądowy z sosną, dębem czerwonym, modrzewiem i brzozą.
W czasie II wojny światowej ukształtowanie terenu wykorzystano do budowy fragmentu niemieckiej linii obrony B-2. Zachowały się żelbetowe stanowiska ogniowe w kształcie walca, tzw. kochbunkry, oraz transzeje biegnące między wąwozami.
Co zobaczyć w Suchogórskim Labiryncie
Przez teren prowadzą dwa znakowane szlaki – czerwony szlak turystyczny oraz zielona ścieżka dydaktyczna. Trasy wiją się między wychodniami skalnymi, prowadzą stromymi zboczami i schodzą w głębokie wąwozy. W niektórych miejscach zainstalowano metalowe schody z barierkami, które ułatwiają poruszanie się po bardziej stromych odcinkach – przypominają nieco te z Wąwozu Homole w Małych Pieninach, choć oczywiście w mniejszej skali.
Głównym punktem jest Sucha Góra – wzniesienie na wysokości 352 m n.p.m., które stanowi najwyższy punkt Bytomia. Na szczycie stoi kamienna głowica punktu triangulacyjnego, która oznaczała punkt zerowy pruskiego układu współrzędnych „Trockenberg” utworzonego w XIX wieku. To ciekawy relikt geodezyjnej historii regionu.
Teren łączy się z sąsiadującym Zespołem Przyrodniczo-Krajobrazowym Doły Piekarskie po stronie Tarnowskich Gór. Razem tworzą większy obszar spacerowy, choć warto wiedzieć, że infrastruktura jest tu dość skromna – głównie naturalne ścieżki i kilka ławek do odpoczynku.
Przyroda na pogórniczych terenach
Labirynt to nie tylko geologiczna ciekawostka. Zróżnicowane siedliska – od suchych nasłonecznionych zboczy po wilgotne zagłębienia – przyciągają różne gatunki roślin i zwierząt. Rosną tu chronione rośliny jak kruszczyk szerokolistny czy dziewięćsił bezłodygowy.
W lasach i na ich skraju gniazdują ptaki objęte ochroną ścisłą: gąsiorek, cierniówka, ortolan i pliszka siwa. W wilgotniejszych miejscach można spotkać płazy – żabę trawną i ropuchę szarą. Obszarem opiekuje się Stowarzyszenie Towarzystwo Suchogórskie, które dba o czystość terenu, prowadzi akcje edukacyjne i dokarmianie dzikich zwierząt zimą.
Na szczycie Suchej Góry znajduje się punkt triangulacyjny „Trockenberg” – centralny punkt astronomiczny pruskiego układu współrzędnych z XIX wieku. To jeden z nielicznych zachowanych punktów tego typu na Górnym Śląsku.
Dla kogo to miejsce
Suchogórski Labirynt Skalny sprawdzi się jako cel krótkiego, popołudniowego spaceru. Trasa prowadzi głównie przez zacieniony las, więc nawet w upalne dni temperatura jest tu znośna. Warto jednak pamiętać, że teren jest dość dziki – są tu stromsze podejścia, miejscami błoto i zarośla. Nie jest to miejsce z wyciągniętą infrastrukturą turystyczną.
Rodziny z małymi dziećmi mogą mieć trudności na bardziej stromych odcinkach, choć zainstalowane schody i barierki pomagają w bezpiecznym poruszaniu się. To raczej propozycja dla osób lubiących spacery w terenie, miłośników przyrody i tych, którzy szukają spokojnych, nieco zapomnianych zakątków z dala od tłumów turystycznych.
Teren łączy walory przyrodnicze z elementami historii przemysłowej i militarnej regionu. Można tu zobaczyć jak natura odzyskuje tereny po działalności człowieka, tworząc unikalne środowisko na pograniczu tego co naturalne i kulturowe.
Praktyczne informacje – dojazd i parking
Do Suchogórskiego Labiryntu Skalnego można dojechać z drogi krajowej nr 11. Zjazd znajduje się przy ulicy Prywatnej w Suchej Górze – informuje o nim drogowskaz. Prowadzą tu też inne ulice: Kawki, Wodczaka czy Obrońców Westerplatte.
Parking: Przy ulicy Kawki w Bytomiu znajduje się bezpłatny parking na około 10 samochodów osobowych. Współrzędne GPS: 50.40997, 18.87026. Obok parkingu stoi tablica informacyjna z mapą terenu. Wejście do labiryntu oznaczone jest drewnianą bramą z nazwą zespołu.
Czas zwiedzania: Na spacer warto zarezerwować od 1 do 2 godzin, w zależności od tempa i chęci eksplorowania bocznych ścieżek. Można połączyć wizytę z przejściem do sąsiednich Dołów Piekarskich – wtedy warto przeznaczyć pół dnia.
Opłaty: Wstęp na teren jest bezpłatny. To obszar chroniony dostępny dla wszystkich przez cały rok.
Dodatkowe atrakcje w okolicy: Nieopodal znajduje się Park Grota z dwoma stawami – Stawem Grota (zagospodarowanym z placem zabaw i restauracją) oraz Stawem Galmon o bardziej dzikim charakterze. Wjazd do parku od ulicy 9 Maja. W Tarnowskich Górach warto odwiedzić także Kamieniołom Dolomitu Bobrowniki.
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy utworzono oficjalnie w 2008 roku, choć teren był miejscem spacerów mieszkańców już wcześniej. Dziś stanowi ciekawą propozycję dla tych, którzy szukają kontaktu z przyrodą bez konieczności dalekiej podróży – to kawałek dzikiej natury tuż obok śląskich miast.