Zamek Piastowski w Gliwicach to gotycka budowla z XIV wieku, która kryje w sobie ciekawą tajemnicę – nigdy nie była zamkiem książęcym. Mimo nazwy nadanej dopiero w latach 80. XX wieku, obiekt ten przez stulecia służył zupełnie innym celom. Dziś mieści oddział Muzeum w Gliwicach z wystawą pokazującą dzieje miasta i regionu, a jego murowane ściany pamiętają czasy, gdy pełnił funkcję więzienia i arsenału.
Warto tu zajrzeć nie tylko dla samej architektury, ale przede wszystkim po to, by zobaczyć eksponaty archeologiczne wydobyte z ziemi gliwickiej i zrozumieć wielokulturową historię tego śląskiego miasta.
- wspaniała gotycka architektura
- interesująca wystawa archeologiczna
- bogata historia więziennictwa
- nowoczesne Centrum Informacji Kulturalnej
- wielokulturowe dziedzictwo Gliwic
Historia budowli – od baszt obronnych do muzeum
Początki zamku wiążą się z powstaniem murów obronnych Gliwic w połowie XIV wieku. Budowla powstała prawdopodobnie przez rozbudowę dwóch sąsiednich baszt i połączenie ich fragmentem miejskich fortyfikacji. Nie każdy wie, że obiekt przez wieki funkcjonował pod zupełnie inną nazwą – od XVI wieku do 1945 roku nazywano go dworem Cetrycza (po niemiecku Zettritz-Hof).
Obecny kształt zamek zawdzięcza Fryderykowi von Zettritz, dzierżawcy miasta w drugiej połowie XVI stulecia. To on przeprowadził gruntowną przebudowę w 1561 roku, wykorzystując średniowieczne baszty i wznosząc między nimi dwupiętrowy budynek z cegły. Połączył w ten sposób gotycki rodowód budowli z renesansową estetyką swoich czasów.
Przez ponad 400 lat, od początku XVI wieku aż do lat 20. XX wieku, budynek służył jako więzienie. W średniowieczu mógł jednocześnie pełnić funkcję arsenału miejskiego, gdzie przechowywano broń i amunicję.
Po 1945 roku zaczęto używać nazwy „zameczek”, ale dopiero w 1983 roku nadano obiektowi obecną nazwę – Zamek Piastowski. W 1959 roku przeprowadzono gruntowną restaurację i włączono budynek do Muzeum w Gliwicach.
Rewitalizacja i nowa odsłona zamku
Lata 2005-2008 przyniosły najbardziej radykalną metamorfozę w powojennej historii obiektu. Projekt rewitalizacji współfinansowany przez Unię Europejską i budżet państwa objął remont techniczny budynku, modernizację sal wystawowych oraz utworzenie na parterze Centrum Informacji Kulturalnej i Edukacji Regionalnej.
21 września 2008 roku zamek ponownie otworzył podwoje dla zwiedzających. Najważniejszym elementem nowej odsłony stała się stała wystawa „Gliwice – miasto wielu kultur”, która prezentuje pradzieje ziemi gliwickiej i historię miasta. To właśnie ta ekspozycja stanowi dziś główną atrakcję dla odwiedzających.
Co zobaczysz w zamku – wystawa i eksponaty
Wnętrza zamku oferują podróż przez stulecia historii regionu. Wystawa obejmuje zbiory archeologiczne, historyczne i etnograficzne – większość zabytków pochodzi z wykopalisk prowadzonych na terenie powiatu gliwickiego. Można tu prześledzić dzieje osadnictwa od pradziejów, przez średniowiecze, aż po czasy nowożytne.
Ekspozycja pokazuje wielokulturowy charakter Gliwic, miasta które przez wieki funkcjonowało na pograniczu różnych wpływów i kultur. Sale wystawowe rozmieszczone są na kilku poziomach budynku, co pozwala jednocześnie podziwiać architekturę samego obiektu – grube mury, sklepienia, klatki schodowe pamiętające czasy, gdy budynek pełnił funkcję więzienia.
Zwiedzanie zajmuje zazwyczaj od godziny do półtorej, w zależności od tempa i zainteresowania szczegółami. Dla osób chcących zgłębić temat dostępni są przewodnicy – rezerwacji można dokonać pod numerem telefonu, od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-16:00.
Audioprzewodniki i zwiedzanie miasta
Zamek Piastowski pełni też funkcję punktu startowego do zwiedzania Gliwic. Można tu bezpłatnie wypożyczyć audioprzewodniki (za kaucją) i wybrać się jedną z dwóch tras: „Spacerem po Starym Mieście” lub „Spacerem po Śródmieściu”. Przygotowano specjalne nagrania dla dzieci, a także wersje w języku angielskim i niemieckim.
Na elewacji zamku znajduje się infokiosk dostępny o każdej porze, gdzie można uzyskać podstawowe informacje turystyczne nawet gdy muzeum jest zamknięte.
W 2014 roku na skwerze przy zamku odsłonięto pomnik Stefana Batorego – króla Polski, który w 1576 roku nadał Gliwicom przywilej wolnego handlu solą.
Dla kogo jest ten zamek
Zamek Piastowski zainteresuje przede wszystkim miłośników historii i archeologii, którzy chcą poznać dzieje Śląska i Gliwic. Wystawa prezentuje materiał w sposób przystępny, ale wymaga pewnego zainteresowania tematyką regionalną – nie jest to atrakcja typu rozrywkowego.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza jeśli młodsi zwiedzający interesują się historią. Dostępność audioprzewodników dla dzieci sprawia, że ekspozycja może być ciekawa także dla młodszej publiczności. Sam budynek z jego średniowieczną atmosferą potrafi rozbudzić wyobraźnię.
Obiekt jest stosunkowo niewielki, więc nie wymaga całego dnia na zwiedzanie. Dobrze wpisuje się w szlak zwiedzania Starego Miasta w Gliwicach – można połączyć wizytę w zamku z przechadzką po okolicznych zabytkach.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek: zamknięte
- Wtorek: 11:00-16:00
- Środa: 11:00-18:00
- Czwartek: 11:00-18:00
- Piątek: 11:00-16:00
- Sobota: 10:00-17:00
- Niedziela: 10:00-17:00
Ceny biletów: Muzeum oferuje atrakcyjny system zniżek. Soboty są bezpłatne dla wszystkich zwiedzających. W niedziele rodzice z dziećmi płacą o 50% mniej. Uczestnicy programu „Rodzina 3+” oraz posiadacze Karty Seniora otrzymują 50% zniżki na bilety wstępu i zwiedzanie z przewodnikiem (w niedziele wstęp wolny po okazaniu odpowiednich dokumentów). Szczegółowy cennik standardowych biletów warto sprawdzić przed wizytą na stronie muzeum lub pod numerem telefonu (32) 231 44 94.
Lokalizacja i dojazd: Zamek znajduje się przy ulicy Pod Murami 2 w centrum Gliwic, w obrębie Starego Miasta. Do obiektu można dojść pieszo z gliwickiego Rynku – to zaledwie kilka minut spaceru. Dla przyjezdnych samochodem dostępne są parkingi w centrum miasta, chowiaż warto pamiętać, że Stare Miasto to strefa płatnego parkowania.
Osoby podróżujące komunikacją miejską mogą dojechać tramwajem lub autobusem do przystanków w centrum miasta – stamtąd krótki spacer prowadzi do zamku. Obiekt jest dobrze oznakowany i widoczny z daleka dzięki charakterystycznej ceglastej bryle.
Rezerwacje dla grup: Grupy zorganizowane, które chcą skorzystać z usług przewodnika lub wziąć udział w lekcjach muzealnych, mogą dokonać rezerwacji pod numerem +48 783 560 006 (od poniedziałku do piątku, 9:00-16:00).
Kontakt: Muzeum w Gliwicach – Zamek Piastowski, ul. Pod Murami 2, 44-100 Gliwice, tel. (32) 231 44 94.