Tarnowskie Góry w Atenach: przemysłowe dziedzictwo łączy Europę na konferencji ERIH
Od starożytnych kopalń srebra po tradycje współczesnych górników – w Atenach trwa spotkanie poświęcone europejskiemu dziedzictwu przemysłowemu. W 22. dorocznej konferencji ERIH, czyli Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego, uczestniczą reprezentanci 19 państw, w tym liczna delegacja z Polski. Jednym z tematów rozmów jest przyszłość górniczych zwyczajów związanych ze św. Barbarą.
Na forum spotykają się osoby związane z muzeami, kopalniami, szlakami turystycznymi, organizacjami, uczelniami oraz samorządami. Tegoroczny temat koncentruje się na migracjach: uczestnicy analizują, jak przemieszczanie się pracowników, a wraz z nimi fachowej wiedzy, umiejętności i wzorców kulturowych, kształtowało przemysł oraz życie społeczności skupionych wokół zakładów i miejsc wydobycia.
Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej reprezentuje członek jego zarządu Grzegorz Rudnicki. W polskim gronie są również przedstawiciele instytucji zajmujących się dziedzictwem przemysłowym w Chorzowie, Rybniku, Zabrzu, Wieliczce i Łodzi, a także w Tarnowskich Górach.
Górnicze tradycje przed decyzją UNESCO
O znaczeniu kultu św. Barbary i wspólnej polsko-austriacko-luksemburskiej kandydaturze dotyczącej obchodów jej święta oraz tradycji górniczych mówiła Anne-Catherine Richard, dyrektor luksemburskiego Centre national de la culture industrielle. Wniosek o wpis na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości ma zostać rozpatrzony od 30 listopada do 5 grudnia 2026 roku, podczas obrad Komitetu Międzyrządowego UNESCO w chińskim Xiamen.
Polski wkład do nominacji obejmuje lokalne zwyczaje związane ze św. Barbarą i tradycje górników kruszcowych ziemi tarnogórskiej. W 2023 roku zostały one wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Ich depozytariuszem jest Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zajmuje się ich ochroną i dokumentacją, a także pomaga przekazywać je następnym pokoleniom.
Rozmowy o współpracy międzynarodowej mają również wymiar regionalny. Dr Adam Hajduga poinformował o wznowieniu działalności Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego po przerwie, także we współpracy z ERIH. Szlakiem zarządza Instytucja Kultury Szyb Staszic w Tarnowskich Górach. Do jego istotnych przystanków należą Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga – obiekty wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Sieć miejsc z przemysłową historią
ERIH obejmuje obecnie przeszło 2400 miejsc w 51 krajach. Związane z nią stowarzyszenie zrzesza około 350 członków z 27 państw. Najważniejsze lokalizacje, wyróżniające się wartością historyczną i standardem obsługi odwiedzających, otrzymują status Punktów Kotwicznych. Jest ich ponad 100, a wśród nich znajduje się tarnogórska kopalnia srebra.
W minionym roku wyraźnie przybyło w sieci miejsc z Włoch. Rozwój tej reprezentacji otwiera drogę do powstawania nowych regionalnych struktur i tras związanych z ERIH. Sama konferencja sprzyja nawiązywaniu kontaktów między specjalistami, którzy mogą wspólnie pracować nad ochroną przemysłowej przeszłości Europy.
Gospodarz ateńskiego spotkania pokazuje, jak można nadać dawnemu zakładowi nowe funkcje. Technopolis City of Athens mieści się w kompleksie gazowni uruchomionej w 1857 roku. Przez niemal 130 lat zakład zaopatrywał miasto w gaz, zanim zakończył pracę w 1984 roku. Zachowane zabudowania, maszyny i ciąg technologiczny są dziś częścią obiektu mieszczącego Muzeum Gazownictwa. Technopolis również należy do Punktów Kotwicznych ERIH.
Śladami srebra w okolicach Aten
Program wykracza poza salę konferencyjną. Uczestnicy odwiedzą zabytki poprzemysłowe w Atenach i ich otoczeniu, w tym Lavrion oraz region Lavreotiki, gdzie srebro i ołów wydobywano już tysiące lat temu. W planie znalazły się starożytny ośrodek górniczy Thorikos, Muzeum Mineralogiczne w Lavrion oraz tamtejszy park technologiczno-kulturalny, urządzony na terenie dawnego przedsiębiorstwa górniczego należącego do francuskiej spółki.
Znaczenie miejscowych złóż sięga daleko poza historię techniki. Srebro z Lavrion pomogło opłacić ateńską flotę, która odegrała ważną rolę w dziejach starożytnego miasta. Wizyta pozwoli więc spojrzeć na dziedzictwo wydobycia zarówno przez pryzmat zachowanych obiektów, jak i jego wpływu na rozwój całego regionu.
Źródło: facebook.com/um.tarnowskiegory